Sokratik Konuşmayı Geri Getiren İki Adam

Bir konferans, bir ömür

Bazı fikirler bir konferansla başlar ve bir ömür sürer.

1922'de Göttingen'de bir eğitim derneğinde bir felsefeci, Sokrates'in konuşma biçimini anlattı. Dinleyenler arasında genç bir fizik öğrencisi vardı. O günden sonra yaşamının yönü değişti.

O felsefeci Leonard Nelson, o öğrenci Gustav Heckmann'dı. Sokratik diyaloğun nasıl işlediğini ayrı bir yazıda anlattık. Burada yönteme değil, onu yirminci yüzyıla taşıyan iki insana bakıyoruz.

Leonard Nelson: Felsefeyi yaşamak

Leonard Nelson, 1882'de Berlin'de doğdu, 1927'de Göttingen'de, kırk beş yaşında öldü. Göttingen Üniversitesi'nde Immanuel Kant'ın izinden giden Jakob Friedrich Fries okulunun düşünürüydü; doktorasını Fries üzerine yaptı (1904), 1919'dan ölümüne dek orada profesörlük yaptı.

Ama yalnızca kürsüde durmadı. Felsefesini hayata geçirmeye çalıştı. 1922'de Platon'un Akademisi'nden esinlenen bir Felsefi-Siyasi Akademi kurdu. Akademi'nin desteklediği Walkemühle, Hessen'de, Melsungen yakınlarında bir eğitim yurduydu. 1920'lerin ortasında bir siyasi örgüt de kurdu; örgüt 1933'te Naziler tarafından yasaklandı.

Göttingen'deki o 1922 konferansı, Die sokratische Methode (Sokratik Yöntem) adıyla bilinir. Nelson Sokrates'ten üç şeyi aldı. Birincisi, konuşma somut bir deneyimden başlar: bir yargı, bir eylem. İkincisi, bu deneyimin altında yatan varsayımlar birlikte ortaya çıkarılır. Üçüncüsü ve en zoru, herkes dürüst konuşur: ne düşünüyorsan onu söylersin, onaylanacağını sandığın şeyi değil.

Bir şey daha vardı: Nelson'a göre konuşmayı yöneten kişi kendi görüşünü konuşmaya katmaz. Katarsa katılımcının kendi muhakemesi daha başlamadan bastırılmış olur.

Önce dürüstlük: ne düşünüyorsan onu söylemek.

Gustav Heckmann: Fizikçiden konuşma öğretmenine

Gustav Heckmann (1898–1996) Marburg, Berlin ve Göttingen'de matematik, fizik ve felsefe okudu; 1924'te Göttingen'de Max Born'un yanında doktorasını tamamladı. 1922 konferansını dinledikten sonra Nelson'ın öğrencisi, sonra arkadaşı oldu.

Nelson 1927'nin sonbaharında ansızın ölünce yöntem sahipsiz kalabilirdi. Kalmadı. Heckmann, Walkemühle'de öğretmenlik yaptı. 1930'lu yıllarda örgütün sürgündeki okulunda, önce Danimarka'da, sonra Galler ve İngiltere'de çalıştı. 1946'da Almanya'ya döndü ve Hannover'deki Pedagoji Akademisi'nde felsefe ve pedagoji profesörü oldu. Öğretmen adaylarıyla Sokratik konuşmayı sürdürdü. Yaklaşık yirmi beş kişiyi konuşma yöneticisi olarak yetiştirdiği söylenir. Yönteme dair kitabı Das sokratische Gespräch: Erfahrungen in philosophischen Hochschulseminaren, 1981'de Hannover'de yayımlandı. 8 Haziran 1996'da Hannover'de, doksan sekiz yaşında öldü.

Heckmann yöntemi yalnızca sürdürmedi, bir şey de ekledi: meta-konuşma. Konu üzerindeki konuşma bir an durur ve konuşmanın kendisine bakılır: Nasıl konuşuyoruz? Birbirimizi dinliyor muyuz? Yönetici nasıl davranıyor? Amaç, bunu bir terapiye çevirmek değildir. Amaç, konu üzerindeki çalışmaya hizmet etmektir.

Yönetici konusunda da Nelson'dan daha esnekti. Ona göre yöneticilik, katılımcıların birlikte kavrayışa ulaşma deneyimine yarayıp yaramadığıyla ölçülürdü. Uzun bir eğitimden sonra yöneticiye gerek bile kalmayabilirdi.

İkisinin ortak sezgisi

İkisinin de ortak ısrarı şuydu: Konuşmayı yöneten kişi, katılanların yerine düşünmez. Hakikat birine teslim edilmez; birlikte, sabırla ve dürüstçe aranır. Konuşma bir görüşler yarışı değil, birlikte yürütülen bir çalışmadır.

Bu, bu sitenin felsefi pratiğe bakışına da yakındır. Danışma odasında kimse sana doğruyu söylemez. Sorular sorulur, sözcüklerin altındaki varsayımlar birlikte açılır. Bu sitenin adını aldığı phronesis, kitaptan değil yaşamın içinde kazanılan; şu anda, bu durumda doğru olanı görme becerisidir. Nelson ve Heckmann'ın konuşma sahnesi, bu becerinin birlikte sınanabildiği bir yerdir.

Yine de bir uyarı gerekir: Sokratik konuşma kolay bir teknik değildir. Eğitimli bir yönetici ve alıştırma ister. Bu yüzden yazıdaki özet, bir kılavuz değil, bir tanışmadır.

Nereden başlanır?

Kaynakların çoğu Almancadır. Nelson için Die sokratische Methode (konferans 1922, basım 1929) ve Heckmann için Das sokratische Gespräch (1981) iyi başlangıçlardır. 1949'dan beri çalışan Philosophisch-Politische Akademie, Nelson'ın kurduğu çizgiyi sürdürür. Almanca bilmiyorsan, yöntemi anlatan site yazısı en kolay kapıdır.

Bir davet

Nelson'dan esinlenen küçük bir deneme: bu hafta yaşadığın somut bir olayı seç. Bir kararı ya da bir tartışmayı. "Bunu neden böyle değerlendirdim?" diye sor. Cevabının arkasındaki varsayıma bir daha sor. Üç kez art arda. Sonrasını birlikte konuşabiliriz.

Kaynaklar: Nelson, L. (1922; basım 1929). Die sokratische Methode · Nelson, L. (1917). Kritik der praktischen Vernunft · Heckmann, G. (1981). Das sokratische Gespräch: Erfahrungen in philosophischen Hochschulseminaren. Hannover: Schroedel · Krohn, D., Hörster, D., & Heinen-Tenrich, J. (Hg.) (1989). Das Sokratische Gespräch — Ein Symposion. Hamburg: Junius.

← Günce