Felsefi Danışmanlığın Üç Sesi

Tek bir yöntem değil

Felsefi danışmanlık tek bir yöntem değildir; birbirinden farklı yollarla yürüyen bir hareketin adıdır.

Gerd Achenbach 1981'de Almanya'da ilk felsefi pratiği açtı. 1990'larda fikir Kuzey Amerika'ya ulaştı ve orada birbirinden çok farklı biçimler aldı. Bu yazıda bu biçimlerden üçüne, üç isim üzerinden bakıyoruz: Lou Marinoff, Ran Lahav ve Peter Raabe.

Üçü de aynı soruyla yola çıktı: Felsefe, akademinin dışında, sıradan bir insanın sıradan bir sorununa yardım edebilir mi? Verdikleri yanıtlar ise aynı değil.

Lou Marinoff: Felsefeyi geniş okura açmak

Lou Marinoff 1951'de Kanada'nın Quebec eyaletinde doğdu. Önce Concordia ve McGill üniversitelerinde kuramsal fizik okudu, sonra Londra'daki University College'da bilim felsefesi doktorası yaptı. 1994'ten beri New York Şehir Koleji'nde felsefe profesörüdür. 1998'de kurulan Amerikan Felsefi Uygulayıcılar Derneği'nin (APPA) kurucu başkanıdır.

Onu geniş bir okura tanıtan, 1999'da yayımlanan Plato, Not Prozac! oldu. Kitap yirmi yedi dile çevrildi. Alt başlığı yöntemi özetler: felsefeyi gündelik sorunlara uygulamak. Marinoff'a göre psikolojik danışmanlar ağırlıklı olarak duygularla, felsefi danışmanlar ise ağırlıklı olarak akılla çalışır.

Yöntemin adı PEACE. Beş adımın baş harflerinden oluşur: sorun, duygu, çözümleme, düşünme ve denge (problem, emotion, analysis, contemplation, equilibrium). Marinoff bunu, yayıncısı bir yöntem ve bir kısaltma isteyince bir hafta sonunda kurduğunu anlatır. Vakalarının en az yüzde sekseninin bu çizgiye genel hatlarıyla uyduğunu söyler. Dürüst bir not da düşer: PEACE tek başına, kendi kendine yardım yöntemi olarak çoğu zaman yetmez. İnsanlar genellikle düşünme aşamasında takılır ve ilerlemek için bir felsefeciye ihtiyaç duyar.

Felsefeyi gündelik sorunlara taşımak: kolay anlaşılır olmak ile derinliği korumak arasındaki ince çizgi.

Marinoff'un yaklaşımı alanda tartışma da yarattı. Kimi felsefi danışmanlar kitaptaki yorum hatalarına, kimi psikologlar da depresyon ve kaygı gibi alanlardaki iddiaların kanıtsız kaldığına dikkat çekti. Bu eleştiriler, felsefi danışmanlığın nerede bittiğini ve klinik uzmanlığın nerede başladığını hatırlatması bakımından değerlidir.

Ran Lahav: Dünya görüşünden derinliğe

Ran Lahav 1954'te İsrail'de doğdu; ABD'de çalışan bir filozoftur. Kudüs'teki İbrani Üniversitesi'nde felsefe ve psikoloji okudu, 1988'de Michigan Üniversitesi'nde felsefe doktorasını tamamladı. 1993'te Hayfa Üniversitesi'nde felsefi danışmanlık dersi verdi. 1990'ların başında Vancouver'da yapılan ilk uluslararası felsefi danışmanlık konferansının düzenleyicilerinden biriydi. Essays on Philosophical Counseling (1995) derlemesini Maria Tillmanns'la birlikte hazırladı.

1990'lardaki yazılarında Lahav'ın merkezî fikri dünya görüşünün yorumlanmasıdır. Ona göre dünya görüşü, kişinin kendine ve dünyaya karşı tavırlarını düzenleyen soyut bir çerçevedir. Danışman bu çerçeveyi açığa çıkarmaya yardım eder. Çerçeve netleştikçe sorunlarla başa çıkmak ve kendini değiştirmek kolaylaşır. Lahav bunu bir sınır olarak da görür: Felsefeciler psikoterapi eğitimi almadığı için, ona göre onların meşru alanı dünya görüşünün yorumudur.

Sonraki çalışmalarında ilgisi kişinin kendini dönüştürmesine kaydı. Stepping Out of Plato's Cave (2016) kitabı Platon'un mağara benzetmesinden yola çıkar ve felsefi pratiği şöyle sunar: Felsefe, yaşamı daha dolu ve daha derin yaşamamıza yardım edebilir. Bölüm başlıkları, gündelik yaşamımızı biçimlendiren kalıplardan ve bunların ötesindeki “iç boyut”tan söz eder.

Lahav bu fikri 2017'de kurduğu Deep Philosophy Group ile grup çalışmasına taşıdı. Katılımcılar kısa metinler üzerinde, iç derinliklerinden birlikte düşünür. Philosophical Contemplation (2018) ve What Is Deep Philosophy? (2021) kitapları bu çizgiyi sürdürür.

Peter Raabe: Adım adım bir süreç

Peter Raabe, Kanada'da British Columbia Üniversitesi'nde okudu ve 1999'da doktorasını tamamladı. Üniversitenin o günkü haberine göre, felsefi danışmanlık üzerine tez yazan Kanada'daki ilk kişiydi, dünyada da ilkler arasındaydı. Bugün Fraser Valley Üniversitesi'nde emekli profesördür.

Philosophical Counseling: Theory and Practice (2001) kitabında felsefi danışmanlığın kuramını ve uygulamasını bir araya getirir. İçinde dört evreli bir model vardır:

• Serbest dinleme. Danışman, danışanı yönlendirmeden dinler.
• Güncel sorunlar. Danışanın şu an yaşadığı sorunları çözmeye çalışılır.
• Öğretme. Danışman daha açıkça bir öğretmen olur.
• Aşma. Danışan, anlık sorun çözmenin ötesine geçmeye yönlendirilir.

Raabe, felsefi danışmanlığın psikoterapiden dört noktada ayrıldığını söyler: bilinçli öğretme, anlık sorunun ötesine geçen felsefi söylem, danışanın özerkliğinin güçlenmesi ve önleyici bir boyut. Hellenistik felsefeden, John Dewey'den ve Pierre Hadot ile Martha Nussbaum'dan yararlanır. İkisini bu sitede de ayrı yazılarda ele aldık: Hadot ve Nussbaum.

Kendini hem öğretmen hem danışman olarak görür. Amacı otorite olmak değil, danışanın kendi sorununu çözecek becerileri kazanmasıdır.

Üçü yan yana

Ortak nokta açık: Üçü de felsefenin gündelik yaşamın sorularıyla ilgilenmesi gerektiğini savunur ve felsefi danışmanlığı psikoterapiden ayırmaya özen gösterir. Farklar ise vurguda. Marinoff açık bir adım düzenine ve geniş bir okura yönelir. Lahav derinliğe ve kendini dönüştürmeye. Raabe öğretmeye ve danışanın özerkliğine.

Bu çeşitlilik bir zayıflık sayılmamalı. Raabe'nin kitabını inceleyen bir eleştirmen bile, bu kadar farklı pratiği tek bir modelde toplamanın zor olabileceğini not eder. Felsefi danışmanlık, bir okul değil bir yönelim olarak kalmıştır.

Bu sitenin adını aldığı phronesis, kitaptan değil yaşamın içinde kazanılan, şu anda, bu durumda doğru olanı görme becerisidir. Felsefi danışmanlığın hangi biçimini seçersen seç, ölçüt aynıdır: Konuşma, senin kendi durumunu daha açık görmene hizmet ediyor mu?

Bir uyarı gerekir: Felsefi danışmanlık psikoterapinin yerine geçmez. Ciddi bir ruhsal sıkıntı varsa önce bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.

Nereden başlanır?

Kaynakların çoğu İngilizcedir. Geniş okura yönelik bir giriş için Marinoff'un Plato, Not Prozac! (1999) kitabı, derinlik için Lahav'ın Stepping Out of Plato's Cave (2016) kitabı, süreç ve yöntem için Raabe'nin Philosophical Counseling: Theory and Practice (2001) kitabı iyi başlangıçlardır. Önce Türkçe bir giriş istersen, felsefi danışmanlığın ne olduğunu anlatan site yazısına bakabilirsin.

Bir davet

Bu üç sesten esinlenen küçük bir deneme: bu hafta seni yoran bir durumu seç. Marinoff'un PEACE sırasından esinlenerek önce onu tek cümleyle adlandır. Lahav'ın dünya görüşü fikrinden esinlenerek sor: “Bunu neden böyle görüyorum?” Raabe'nin öğretme evresinden esinlenerek son olarak şunu sor: “Bu durumdan ne öğrenebilirim?” Sonrasını birlikte konuşabiliriz.

Kaynaklar: Marinoff, L. (1999). Plato, Not Prozac! Applying Philosophy to Everyday Problems. New York: HarperCollins · Lahav, R. & Tillmanns, M. (Ed.) (1995). Essays on Philosophical Counseling · Lahav, R. (2016). Stepping Out of Plato's Cave: Philosophical Counseling, Philosophical Practice, and Self-Transformation. Loyev Books · Lahav, R. (2018). Philosophical Contemplation · Raabe, P. B. (2001). Philosophical Counseling: Theory and Practice. Praeger · Raabe, P. B. (2002). Issues in Philosophical Counseling. Praeger.

← Günce